بررسی فنی زنت در سوله صنعتی | آیا بهترین انتخاب است؟

تعریف مسئله واقعی در کارخانه‌ها و سوله‌های صنعتی

در صنعت امروز، انتخاب یک سیستم تهویه یا سرمایشی برای کارخانه یا سوله دیگر صرفاً یک تصمیم ساده خرید تجهیزات نیست؛ بلکه یک مسئله مهندسی پیچیده و چندلایه است که اگر به درستی تحلیل نشود، می‌تواند منجر به هدررفت منابع مالی، کاهش راندمان تولید، نارضایتی نیروی انسانی، بروز خطاهای HSE و حتی توقف خط تولید شود. در چنین فضایی، این سؤال جدی مطرح می‌شود که آیا دستگاه زنت، به عنوان یکی از سیستم‌های پرکاربرد تهویه در ایران، می‌تواند یک گزینه قابل‌اتکا برای تهویه یا سرمایش کارخانه‌ها و سوله‌های صنعتی باشد یا خیر؟

کارخانه‌ها و سوله‌های صنعتی با فضاهای اداری، فروشگاهی یا حتی مسکونی کاملاً متفاوت‌اند. در چنین محیط‌هایی، حجم هوای موردنیاز برای تهویه گاه به ده‌ها هزار مترمکعب در ساعت می‌رسد، ارتفاع سقف از ۴ تا گاهی ۱۲ متر متغیر است، وجود ماشین‌آلات سنگین و تولید حرارت زیاد در داخل فضا باعث افزایش بار حرارتی می‌شود، و در بسیاری از موارد، با موادی نظیر گازها، بخارات، گردوغبار صنعتی، مواد شیمیایی و ذرات معلق سر و کار داریم. از سوی دیگر، کیفیت هوای داخل مستقیماً بر روی سلامت پرسنل، دقت تجهیزات، ایمنی محیط و حتی سرعت خط تولید اثرگذار است.

در چنین محیطی، انتخاب سیستم تهویه یا سرمایشی باید بر اساس مدل‌سازی دقیق انجام گیرد. عوامل مؤثر در این انتخاب عبارتند از:

• نوع صنعت: آیا با فرآیند حرارتی سر و کار داریم یا مونتاژ قطعات؟ آیا نیاز به رطوبت‌زنی داریم یا بالعکس؟

• بار حرارتی داخلی: مجموع گرمای تولیدشده توسط ماشین‌آلات، تجهیزات، انسان‌ها، تابش سقف و… باید محاسبه شود.

• نرخ تعویض هوا (ACH): برخی صنایع نیازمند تعویض هوای بالای ۱۵ بار در ساعت هستند؛ زنت چند ACH را پوشش می‌دهد؟

• هزینه بهره‌برداری: آیا سیستم انتخاب‌شده در طول زمان مقرون‌به‌صرفه است یا صرفاً قیمت اولیه پایینی دارد؟

• قابلیت فیلتراسیون: آیا توان مقابله با ذرات معلق و آلودگی‌های صنعتی را دارد؟

• مصرف برق و آب: مصرف منابع با استانداردهای بهره‌وری انرژی در صنعت هماهنگ است یا خیر؟

در این میان، دستگاه زنت از یک طرف به‌دلیل طراحی ساده، هزینه اولیه پایین، مصرف برق کم نسبت به چیلر و عملکرد مناسب در برخی اقلیم‌ها مورد توجه قرار گرفته، اما از طرف دیگر، در پروژه‌های صنعتی بزرگ بسیاری از کارشناسان نسبت به توان آن در تأمین بار سرمایشی واقعی و تهویه کامل محیط اظهار تردید دارند.

درواقع سؤال اصلی این نیست که “آیا زنت خوب است یا بد؟”، بلکه این است که:

آیا دستگاه زنت واقعاً می‌تواند با ویژگی‌های ذاتی‌اش، پاسخگوی نیازهای تهویه و سرمایش در سوله‌های صنعتی با کاربری خاص باشد؟

برای پاسخ به این سؤال، باید ابتدا مشخص کنیم که اساساً یک دستگاه زنت چگونه کار می‌کند، ظرفیت عملیاتی آن چقدر است، چه محدودیت‌هایی دارد، در چه اقلیمی مناسب‌تر عمل می‌کند و آیا از نظر مهندسی نصب و نگهداری، گزینه پایداری در فضای صنعتی هست یا خیر. پاسخ به این سؤالات نیازمند بررسی دقیق‌ فنی، تجربه عملی در پروژه‌های واقعی و مقایسه با گزینه‌های دیگر نظیر ایرواشر، چیلر هوایی یا سیستم‌های ترکیبی است.

🔹✦▌ هشدار مهم برای تصمیم‌گیران صنعتی: صرفاً به‌دلیل مصرف برق پایین یا قیمت ارزان‌تر، اقدام به انتخاب زنت نکنید. ابتدا مطمئن شوید که شرایط محیطی، اقلیم، نوع فعالیت صنعتی و جانمایی شما با مشخصات عملکردی زنت هم‌خوانی دارد. یک انتخاب اشتباه می‌تواند چندین سال هزینه و مشکل ایجاد کند.

دستگاه زنت چیست و دقیقاً چگونه کار می‌کند؟ (با نگاه صنعتی)

برای آن‌که بتوانیم به‌درستی درباره کارایی یا ناکارآمدی دستگاه زنت در کارخانه‌ها و سوله‌های صنعتی تصمیم بگیریم، ابتدا باید دقیقاً بفهمیم این دستگاه چگونه طراحی شده، چه اجزایی دارد، اساس عملکرد آن چیست و مهم‌تر از همه، خروجی واقعی آن در محیط صنعتی چه مشخصاتی دارد. دستگاه زنت در ظاهر شاید شباهت‌هایی با کولرهای آبی داشته باشد، اما در سطح صنعتی، با یک تجهیز نسبتاً پیچیده‌تر مواجه هستیم که عملکرد آن بر پایه تبخیر سطحی، اختلاط هوا و کنترل رطوبت نسبی استوار است.

در ساده‌ترین تعریف مهندسی، زنت یک سیستم تهویه مبتنی بر خنک‌سازی غیرمستقیم هوا از طریق تبخیر آب است که به‌جای سیستم‌های تراکمی گاز مبرد، از آب و انرژی الکتریکی برای حرکت هوا استفاده می‌کند. اما بیایید عملکرد آن را به‌صورت گام‌به‌گام بررسی کنیم تا شفاف شود که دقیقاً با چه چیزی طرف هستیم:

۱. هوای تازه از محیط بیرون وارد دستگاه می‌شود؛ بسته به طراحی و کیفیت تجهیزات، این هوا ممکن است از پیش فیلتر نیز عبور کند.

۲. آب از مخزن دستگاه توسط پمپ به پدها یا سطوح تبخیری پاشیده می‌شود. در این مرحله، سطح مرطوب با جریان هوای گرم برخورد می‌کند و بخشی از آب تبخیر می‌شود.

3. فرآیند تبخیر باعث کاهش دمای هوا شده و هوای خنک به داخل سوله دمیده می‌شود. این کاهش دما بستگی کامل به شرایط رطوبتی محیط بیرون دارد (در اقلیم‌های مرطوب، راندمان شدیداً افت می‌کند).

۴. در برخی مدل‌ها، هیتر الکتریکی یا گازی نیز تعبیه شده تا در فصول سرد، همان سیستم بتواند هوای گرم نیز تولید کند و به‌عنوان تهویه گرمایشی استفاده شود.

۵. فن یا بلوور سانتریفیوژ، عامل اصلی حرکت هواست و بسته به نوع کاربرد صنعتی، توان و فشار استاتیکی متفاوتی دارد.

در نگاه اول، ممکن است این فرایند ساده به‌نظر برسد، اما در عمل، فاکتورهای بسیار حساسی بر عملکرد آن اثرگذارند. این فاکتورها عبارتند از:

• رطوبت نسبی محیط بیرون: عملکرد زنت در شهرهایی مثل اهواز با شرجی بالا بسیار ضعیف‌تر از شهرهایی مثل قم یا تهران است.

• دقت در توزیع یکنواخت آب: اگر سیستم پاشش آب یا جنس پدهای تبخیری مناسب نباشد، زنت با افت راندمان شدید مواجه می‌شود.

• نوع فن: استفاده از فن‌های حلزونی صنعتی با فشار استاتیکی بالا الزامی است تا بتواند حجم زیادی هوا را در سوله‌های بزرگ جابه‌جا کند.

• کیفیت فیلتراسیون هوا: اگر زنت به فیلترهای صنعتی مجهز نباشد، به‌جای تهویه، فقط هوا را جابه‌جا می‌کند و باعث ورود گردوغبار به محیط می‌شود.

در کارخانه‌ها، به‌ویژه سوله‌های با متراژ بالا، دستگاه زنت باید بتواند نه‌تنها دمای هوا را کاهش دهد، بلکه جریان هوای یکنواخت، فیلتراسیون کافی، و تعویض منظم هوا را تضمین کند. این‌ها ویژگی‌هایی نیست که تمام مدل‌های زنت در بازار داشته باشند. تفاوت عمده‌ای بین مدل‌های نیمه‌خانگی یا اداری با مدل‌های صنعتی وجود دارد. تنها زنت‌هایی که دارای فن‌های فشار بالا، پدهای تبخیری با راندمان صنعتی، کنترل اتوماتیک رطوبت و سیستم فیلتر چندمرحله‌ای هستند، قابلیت رقابت در محیط صنعتی را دارند.

🔹✦▌ نکته حیاتی برای واحدهای صنعتی: اگر دستگاه زنت شما فقط با پدهای سلولزی ساده، بدون فیلتر و با فن معمولی عرضه شده است، در محیط صنعتی با سقف بلند و آلایندگی بالا، عملاً به‌عنوان تهویه معتبر قابل قبول نخواهد بود؛ بلکه صرفاً یک دمنده هوای نیمه‌خنک خواهد بود.

از سوی دیگر، عملکرد حرارتی زنت در زمستان نیز مهم است. در برخی مدل‌ها، به جای پکیج یا سیستم گرمایش مرکزی، از المنت یا هیتر گازی استفاده می‌شود تا هوا را در مسیر عبور گرم کند. این سیستم‌ها در مصرف انرژی بسیار متفاوت عمل می‌کنند و اگر درست انتخاب نشوند، هزینه‌های گرمایش کارخانه را به‌طور غیرقابل پیش‌بینی افزایش می‌دهند.

بررسی فنی توان سرمایشی زنت در سوله‌های بزرگ

در محیط‌های صنعتی نظیر سوله‌ها، انبارهای تولیدی و سالن‌های کارخانه‌ای، مسئله تأمین سرمایش کافی به یکی از پیچیده‌ترین دغدغه‌های فنی تبدیل شده است. دلیل این پیچیدگی، حجم بالای هوای داخل، ارتفاع زیاد سقف‌ها، حرارت ناشی از ماشین‌آلات، تابش مستقیم آفتاب بر سقف‌های فلزی، و حضور اپراتورها در شرایط کاری سخت است. در چنین فضایی، بسیاری از مدیران صنعتی به دستگاه زنت به‌عنوان جایگزینی اقتصادی برای چیلرها و کولرهای صنعتی نگاه می‌کنند. اما سؤال اساسی این است: آیا واقعاً دستگاه زنت از نظر ظرفیت سرمایشی می‌تواند پاسخگوی نیازهای یک سوله بزرگ صنعتی باشد؟

برای پاسخ دقیق، باید با نگاه عددی و فنی به موضوع نگاه کنیم. نخست باید روشن شود که منظور از «توان سرمایشی» چیست. در صنعت، توان سرمایشی یک سیستم تهویه بر حسب تن تبرید (TR) یا کیلووات سرمایش (kW) سنجیده می‌شود. از سوی دیگر، زنت برخلاف سیستم‌های تراکمی، توان سرمایشی مشخصی به‌صورت «تن تبرید» ندارد، زیرا اساس کار آن بر خنک‌سازی تبخیری وابسته به شرایط محیطی است. درنتیجه، باید با پارامترهای دیگری مانند میزان هوادهی (CFM)، افت دما (ΔT) و میزان تعویض هوا (ACH) به بررسی عملکرد آن پرداخت.

برای مثال، یک سوله صنعتی با مشخصات زیر را در نظر بگیریم:

• مساحت: ۱۲۰۰ مترمربع

• ارتفاع متوسط سقف: ۶ متر

• حجم کل فضا: ۷۲۰۰ مترمکعب

• تعداد تعویض هوای مطلوب: ۱۵ بار در ساعت (در صنایع غذایی یا مونتاژ الکترونیک)

• شرایط محیط بیرون: دمای ۳۸ درجه و رطوبت نسبی ۲۵٪ (شهرهایی نظیر تهران، قم، کرمان)

در چنین شرایطی، برای تهویه مناسب، نیاز به جریان هوای معادل ۱۰۸٬۰۰۰ مترمکعب در ساعت داریم. حال اگر یک دستگاه زنت صنعتی توان هوادهی ۱۵٬۰۰۰ تا ۲۰٬۰۰۰ مترمکعب در ساعت داشته باشد، حتی در بهترین حالت نیز باید حداقل ۵ تا ۷ دستگاه زنت بزرگ با آرایش مهندسی‌شده و هماهنگ به‌کار گرفته شود تا بتوانند به این حجم از جریان هوا پاسخ دهند.

اما صرف حجم هوا کافی نیست. باید دید آیا زنت واقعاً می‌تواند دمای هوا را آن‌چنان پایین بیاورد که کارگران و دستگاه‌ها در شرایط قابل‌قبول فعالیت کنند؟ واقعیت این است که افت دمای واقعی دستگاه زنت در تابستان‌های گرم و خشک بین ۶ تا ۱۲ درجه سانتی‌گراد نسبت به دمای محیط بیرونی است. یعنی اگر هوای بیرون ۴۰ درجه باشد، دمای هوای ورودی به داخل سوله با زنت به حدود ۲۸ تا ۳۲ درجه خواهد رسید. این دما برای خنک‌سازی انسان قابل‌قبول است، اما برای ماشین‌آلات دقیق یا فرآیندهای حساس صنعتی، بسیار بالا محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، تأثیر فشار استاتیکی لوله‌کشی، فاصله دستگاه تا نقاط کاری، و انسدادهای محیطی نیز باعث می‌شود بخشی از ظرفیت اسمی دستگاه زنت هرگز به محیط نهایی نرسد. در پروژه‌های واقعی دیده شده که فاصله زیاد بین زنت و مرکز سوله باعث کاهش محسوس جریان هوا شده و فقط نقاط نزدیک به دستگاه از سرمایش نسبی بهره‌مند شده‌اند.

🔹✦▌ هشدار فنی مهم: اگر در طراحی سیستم زنت برای سوله صنعتی، مسیر جریان هوا، ارتفاع نازل خروجی، موقعیت فن، و نوع خروجی به‌درستی مهندسی نشود، دستگاه زنت صرفاً هوای نیمه‌خنک را در یک نقطه کوچک پخش می‌کند و مناطق دورتر از گرمای بالا رنج می‌برند؛ در این حالت بهره‌وری نزدیک به صفر می‌شود.

در تحلیل‌های فنی، گاه مشاهده می‌شود که برخی فروشندگان یا نصب‌کنندگان بدون توجه به جزئیات، صرفاً با جمله‌هایی مانند «این دستگاه ۱۲۰۰۰ CFM دارد و برای سوله کافی‌ست» تصمیم‌گیری می‌کنند، در حالی‌که فاکتورهایی مثل ارتفاع پرتاب هوا، قابلیت توزیع یکنواخت، وجود دمپر، و محل قرارگیری تعیین‌کننده هستند که آیا واقعاً آن CFM به ناحیه هدف می‌رسد یا خیر.

همچنین باید توجه کرد که زنت در ساعات ظهر تابستان، که دمای محیط به بیشترین حد می‌رسد، ضعیف‌ترین عملکرد را دارد. چراکه افزایش دمای ورودی + کاهش راندمان تبخیر + افزایش بار حرارتی داخل سوله باعث افت شدید اثر سرمایشی می‌شود. این در حالی است که در این بازه زمانی، بیشترین نیاز سرمایش در کارخانه وجود دارد.

در نهایت، توان واقعی سرمایشی زنت باید در دو سطح بررسی شود:

1. توان هوادهی اسمی در CFM یا m³/h، که بستگی به نوع فن، توان موتور، قطر خروجی و مسیر دارد.

2. افت دما (ΔT) واقعی نسبت به محیط بیرونی، که به رطوبت نسبی، کیفیت پد، و ظرفیت تبخیر بستگی دارد.

 مصرف انرژی و هزینه بهره‌برداری زنت در کارخانه

یکی از جذاب‌ترین دلایلی که مدیران تأسیسات صنعتی را به استفاده از زنت ترغیب می‌کند، تبلیغاتی است که این دستگاه را به‌عنوان «مصرف‌کننده کم‌برق» یا «مقرون‌به‌صرفه‌ترین سیستم سرمایشی» معرفی می‌کنند. اما آیا این ادعا در عمل هم واقعیت دارد؟ و آیا در مقیاس یک کارخانه، دستگاه زنت از نظر انرژی، نگهداری و هزینه‌های پنهان، انتخاب اقتصادی و درازمدت مناسبی محسوب می‌شود؟

برای پاسخ دقیق، باید هزینه بهره‌برداری از دستگاه زنت را در چند سطح جداگانه بررسی کنیم:

۱. مصرف برق واقعی

دستگاه زنت برخلاف سیستم‌های تراکمی، فاقد کمپرسور و سیکل گازی است. درنتیجه، مصرف برق آن عمدتاً مربوط به فن سانتریفیوژ و پمپ آب است. در مدل‌های صنعتی، موتور فن می‌تواند بین ۱.۵ تا ۴ کیلووات توان مصرفی داشته باشد، و پمپ‌ها معمولاً در محدوده ۰.۳ تا ۰.۷ کیلووات هستند. بنابراین، مصرف کلی یک زنت صنعتی حدود ۱.۸ تا ۴.۵ کیلووات در ساعت خواهد بود.

اگر در یک کارخانه، سه دستگاه زنت هم‌زمان به مدت ۱۰ ساعت در روز فعال باشند، مجموع مصرف روزانه برق می‌تواند بین ۵۵ تا ۱۳۵ کیلووات‌ساعت باشد. با فرض تعرفه صنعتی برق، این عدد به‌طور ماهانه به ۱۶۵۰ تا ۴۰۰۰ کیلووات‌ساعت می‌رسد که عدد قابل‌توجهی است؛ هرچند هنوز از مصرف چیلرهای بزرگ یا سیستم‌های تراکمی پایین‌تر است.

۲. مصرف آب و هزینه‌های تأمین آن

زنت یک سیستم خنک‌کننده تبخیری است و میزان تبخیر مستقیم آب در آن کاملاً وابسته به رطوبت محیط و دمای هوا است. در هوای خشک و گرم، تبخیر بیشتر است. هر زنت صنعتی ممکن است بین ۵۰ تا ۹۰ لیتر آب در ساعت مصرف کند. در یک روز کاری ۱۰ ساعته، این معادل ۵۰۰ تا ۹۰۰ لیتر آب به‌ازای هر دستگاه خواهد بود.

در مناطقی که آب مصرفی تصفیه شده یا با سختی بالا است، این میزان مصرف می‌تواند منجر به تشکیل رسوب در پدها و سیستم آب‌رسانی شود، و هزینه نگهداری را افزایش دهد. به همین دلیل، در برخی کارخانه‌ها نیاز به استفاده از آب نرم یا تجهیزات ضد رسوب نیز به هزینه نهایی اضافه می‌شود.

۳. هزینه‌های نگهداری و تعویض قطعات

برخلاف ظاهر ساده زنت، این دستگاه نیازمند نگهداری منظم و دقیق است:

• تعویض پد سلولزی یا پوشال هر فصل (یا سالانه در مدل‌های باکیفیت‌تر)

• سرویس موتور و روان‌کاری فن

• شست‌وشو و تخلیه مخزن آب و کانال‌ها

• بررسی سلامت پمپ و نازل‌ها

هزینه تعویض پد برای یک دستگاه صنعتی بین ۳ تا ۶ میلیون تومان (سال ۱۴۰۴) بسته به برند و ابعاد خواهد بود. اگر این فرآیند نگهداری نادیده گرفته شود، راندمان زنت شدیداً افت کرده، مصرف برق بالا می‌رود و حتی امکان بروز بوی نامطبوع در فضای کارخانه وجود دارد.

۴. هزینه‌های پنهان در زمان افت راندمان

یکی از نکات مهمی که اغلب نادیده گرفته می‌شود، هزینه‌های پنهان ناشی از راندمان پایین یا عملکرد ناقص زنت است. مثلاً اگر زنت در ساعات اوج گرما نتواند دمای محیط را به زیر ۳۲ درجه برساند، کارگران با خستگی، تعریق، کاهش تمرکز و افت بهره‌وری مواجه می‌شوند. در این شرایط، هزینه واقعی نه در قبض برق، بلکه در کاهش تولید یا کیفیت محصول نهفته است.

🔹✦▌ نکته حیاتی: صرف پایین بودن مصرف برق نباید ما را از هزینه‌های بلندمدت نگهداری، مصرف آب، راندمان پایین در تابستان و هزینه‌های پنهان ناشی از افت عملکرد غافل کند. تحلیل اقتصادی درست همیشه باید مبتنی بر «هزینه کل مالکیت» یا همان TCO – Total Cost of Ownership باشد، نه فقط مبلغ اولیه خرید.

۵. مقایسه عددی با گزینه‌های جایگزین

برای مقایسه واقعی، اگر بخواهیم یک سالن ۱۲۰۰ متری را با دستگاه زنت خنک کنیم، نیاز به ۴ الی ۶ دستگاه خواهیم داشت که مصرف مجموع برق آن‌ها در یک ماه به ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلووات‌ساعت می‌رسد. در مقابل، یک سیستم چیلر با فن‌کویل برای همین فضا ممکن است مصرفی معادل ۷۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ کیلووات‌ساعت داشته باشد. اما چیلر می‌تواند دما را به‌صورت دقیق تا ۲۴ درجه ثابت نگه دارد و کنترل رطوبت بهتری ارائه دهد. بنابراین، در صنایعی که کنترل دمای دقیق اهمیت دارد (مانند داروسازی، الکترونیک یا چاپ)، صرفه‌جویی در انرژی ممکن است به بهای از دست رفتن کیفیت تمام شود.

کیفیت هوای خروجی و تأثیر زنت بر سلامت محیط کار

در محیط‌های صنعتی، صرف خنک‌بودن هوا نمی‌تواند به‌تنهایی به‌عنوان یک شاخص سلامت یا کیفیت کاری کافی باشد. بسیاری از مدیران صنعتی با هدف بهبود شرایط فیزیکی کارگران، کاهش فشارهای حرارتی، بهینه‌سازی فرآیند تولید و کاهش ریسک HSE به‌دنبال سیستم‌هایی هستند که نه‌تنها هوا را خنک کنند بلکه هوا را سالم‌تر، تازه‌تر و قابل‌تنفس‌تر نیز نگه‌دارند. در چنین شرایطی، عملکرد دستگاه زنت از بعد کیفیت هوای تولیدی به‌شدت زیر ذره‌بین قرار می‌گیرد، زیرا ماهیت کاری زنت بر پایه عبور هوا از پدهای مرطوب است؛ فرآیندی که بسته به کیفیت طراحی، تجهیزات و اقلیم، می‌تواند مثبت یا حتی منفی عمل کند.

در نگاه ابتدایی، دستگاه زنت به دلیل آن‌که هوای تازه را از محیط بیرون می‌گیرد و پس از عبور از پدهای مرطوب به داخل سالن می‌فرستد، به‌عنوان سیستمی که هوای تازه وارد محیط می‌کند شناخته می‌شود. این ویژگی در مقایسه با کولرهای گازی یا فن‌کویل‌ها که عمدتاً هوا را بازگردانی می‌کنند، یک مزیت محسوب می‌شود. اما باید توجه کرد که ورود هوای تازه تنها زمانی می‌تواند یک مزیت واقعی باشد که دو شرط اساسی هم‌زمان برقرار باشد: اول آن‌که هوای ورودی از بیرون کیفیت مطلوبی داشته باشد و دوم آن‌که سیستم داخلی دستگاه بتواند آن را به‌درستی فیلتر و پالایش کند. در غیر این صورت، زنت تبدیل به «مبدل آلودگی» می‌شود.

در بسیاری از مناطق صنعتی، هوای بیرون دارای گردوغبار، دوده، مواد شیمیایی معلق، بوی مواد صنعتی، یا حتی ذرات مضر می‌باشد. اگر دستگاه زنت فاقد سیستم فیلتراسیون چندمرحله‌ای باشد یا از پدهای تبخیری ضعیف استفاده کند، این آلودگی‌ها مستقیماً وارد سالن تولید می‌شوند. برخلاف تصور رایج، پد مرطوب تنها نقش سطح تماس برای تبخیر دارد و نمی‌تواند ذرات ریز معلق را به‌طور کامل حذف کند. در نتیجه، کیفیت هوای خروجی دستگاه زنت بدون سیستم فیلتراسیون تخصصی در بیشتر موارد از استانداردهای صنعتی فاصله دارد.

در پروژه‌های واقعی مشاهده شده که در برخی سوله‌های صنعتی، استفاده از زنت‌های بدون فیلتر باعث شده کارگران در روزهای گرم از سردرد، تنگی نفس، یا خستگی بیش‌ازحد شکایت کنند. این موارد نشان می‌دهد که اگرچه دمای هوا کاهش یافته، اما کیفیت تنفسی کاهش پیدا کرده است. در شرایطی که از آب با سختی بالا نیز استفاده شود، پدهای تبخیری پس از مدتی دچار رسوب می‌شوند و علاوه بر کاهش راندمان، زمینه رشد باکتری، کپک و قارچ را فراهم می‌کنند که مستقیماً وارد جریان هوا شده و وارد ریه افراد حاضر در سالن می‌گردند. این یکی از مخاطرات پنهان سیستم‌های تبخیری کم‌نگهداری‌شده است که در بسیاری از ارزیابی‌های ایمنی و بهداشت صنعتی نادیده گرفته می‌شود.

از منظر فنی، کیفیت هوای داخلی باید بر اساس پارامترهایی مانند درصد ذرات معلق (PM)، نرخ تعویض هوا، دمای مؤثر (ET), سطح اکسیژن، درصد دی‌اکسیدکربن، رطوبت نسبی و حضور آلاینده‌های خاص مانند VOCها سنجیده شود. دستگاه زنت در حالت استاندارد تنها قادر است دو مورد از این شاخص‌ها را تا حدی مدیریت کند: جریان هوای تازه و سطح رطوبت نسبی. با این حال، عدم توانایی در حذف آلاینده‌ها، گازها و ذرات ریز باعث می‌شود که در برخی کاربری‌ها به‌ویژه در صنایع حساس، دستگاه زنت از منظر کیفیت هوا نمره قابل‌قبولی کسب نکند.

در کارخانه‌هایی که با مواد شیمیایی، رزین، جوهر، پودر فلز یا دیگر مواد آلاینده کار می‌کنند، کیفیت هوا تعیین‌کننده است. در این صنایع، دستگاه تهویه باید بتواند با فیلترهای چندمرحله‌ای و سیستم اگزاست ترکیبی، هوای آلوده را حذف و هوای پالایش‌شده وارد کند. زنت در حالت عادی فاقد چنین ویژگی‌هایی است، مگر آن‌که به‌صورت سفارشی با فیلترهای G4، F7 یا حتی HEPA تجهیز شود. در غیر این صورت، تنها یک سیستم خنک‌کننده ارزان خواهد بود که در درازمدت به ریه‌های کارکنان آسیب می‌رساند.

در صنایع مواد غذایی یا دارویی، زنت حتی ممکن است به‌طور کلی رد شود، مگر با طراحی خاص. دلیل آن ورود رطوبت کنترل‌نشده به محیط است. افزایش رطوبت نسبی، در برخی فرآیندهای حساس باعث رشد میکروارگانیسم‌ها، کند شدن واکنش‌های شیمیایی، و افت کیفیت محصول می‌شود. به همین دلیل است که مهندسین HSE همیشه به رطوبت زنت به‌عنوان یک پارامتر مخاطره‌آمیز نگاه می‌کنند، مگر آن‌که دستگاه به‌خوبی کالیبره و کنترل شده باشد.

🔹✦▌ هشدار تخصصی: زنت هرگز نباید در محیط‌های نیازمند هوای پالایش‌شده استفاده شود مگر آن‌که سیستم فیلتر، تصفیه هوا و کنترل رطوبت مستقل به آن افزوده شود. در غیر این صورت، هزینه کم اولیه، با خسارت بلندمدت به سلامت افراد جبران می‌شود.

با این حال، در صنایعی مانند نجاری، کارگاه‌های مونتاژ، صنایع فلزی سبک، انبارهای غیرحساس، یا فضاهای نیمه‌باز، دستگاه زنت می‌تواند گزینه‌ای قابل قبول باشد، به شرط آن‌که به‌صورت دوره‌ای سرویس شود و در کنار آن، راهکارهای تکمیلی مانند اگزاست فن، فیلترهای الکترواستاتیک یا هوارسان کمکی به کار گرفته شود.

سؤالات متداول کاربران درباره زنت در کارخانه‌ها و سوله‌های صنعتی